สิ่งสำคัญเมื่อเที่ยวตามรอยในญี่ปุ่น: คู่มือมารยาท

ญี่ปุ่นมีประสบการณ์ใหม่ๆ ให้ค้นพบไม่รู้จบ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมามีสถานที่อีกประเภทหนึ่งที่ได้รับความนิยมมากขึ้น การไปเที่ยวสถานที่ที่คุณเคยได้สำรวจผ่านสื่อดิจิทัลต่างๆ อย่างอานิเมะเรื่องโปรด ภาพยนตร์ ซีรีส์โทรทัศน์กลายเป็นง่ายยิ่งกว่าที่เคย ปรากฏการณ์ "เที่ยวตามรอย" (set-jetting) สร้างประโยชน์ต่อเมืองเล็กๆ หลายแห่งและทิวทัศน์ที่น้อยคนนักเคยพบเห็น เป็นการเพิ่มมูลค่าต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น อีกทั้งโอกาสที่ผู้คนในเมืองนั้นๆ จะได้พบปะกับผู้คนจากทั่วโลก แต่หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่นักท่องเที่ยวจากนานาประเทศต่างมาเบียดเสียดในทางแคบๆ พื้นที่ชายฝั่งที่เปราะบาง และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่ได้สร้างมาเพื่อรองรับคนมหาศาล

เมื่อความต้องการท่องเที่ยวพุ่งสูงขึ้น ย่อมเกิดปัญหาต่างๆ ตามมา โดยปัญหาที่คนท้องถิ่นร้องเรียนบ่อยๆ นั้น ที่จริงแล้วเป็นเรื่องที่ป้องกันได้ไม่ยากเลย ไม่ว่าการเข้าไปในพื้นที่หวงห้ามเพียงเพื่อจะถ่ายรูปให้สวยที่สุด การละเลยป้าย "ห้ามถ่ายภาพ" การหยิบฉวยสิ่งของโดยไม่สมควร หรือการปฎิบัติตัวราวกับอยู่ในสวนสนุกทั้งที่อยู่ในสถานที่ทางวัฒนธรรมที่เงียบสงบ เหตุการณ์ตัวอย่างอันร้ายแรง คือกรณีศาลเจ้าวาทัตสึมิบนเกาะสึชิมะ ที่กลายเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากเกม PlayStation ชื่อ Ghost of Tsushima ที่แสนโด่งดัง ได้ประกาศห้ามนักท่องเที่ยวเข้าศาลเจ้า หลังจากต้องเผชิญเหตุการณ์อันน่าคับข้องใจมานานหลายปี โดยมีเหตุการณ์หนึ่งที่ศาลเจ้าระบุว่าเป็นพฤติกรรมที่ไร้มารยาท

กรณีของเกาะสึชิมะนั้นเป็นตัวอย่างสำคัญอย่างยิ่ง เพราะสะท้อนให้เห็นว่าสถานที่ที่เป็นดัง "อัญมณีที่ซ่อนอยู่" เกิดการแตกร้าวได้รวดเร็วเพียงใด รายงานข่าวเกี่ยวกับการตัดสินใจของศาลเจ้าที่สั่งห้ามนักท่องเที่ยวเข้านั้น สะท้อนถึงปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำซาก ไม่ว่าจะเป็นการสูบบุหรี่ การทิ้งขยะไม่เป็นที่ การถ่มน้ำลาย การบุกรุกเขตหวงห้าม และรุนแรงถึงขั้นประทุษร้ายต่อเจ้าหน้าที่ศาลเจ้า ไม่ว่าเหตุผลที่คุณมาเยือนจะเป็นเพราะตามรอยเกม ภาพยนตร์ หรือจุดถ่ายรูปชื่อดังในโซเชียล บทเรียนยังเป็นเช่นเดิม นั่นคือพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ไม่ใช่ฉากถ่ายรูป และความอดทนของคนในพื้นที่นั้นมีขีดจำกัด

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ในญี่ปุ่นเป็นผู้มีกาลเทศะและความปรารถนาดี แต่มีคนส่วนน้อยที่อาจเข้าใจความคาดหวังของคนในพื้นที่ผิดไป เรามักจะได้ยินผู้คนพูดว่าญี่ปุ่นนั้นสงบ เป็นระเบียบเรียบร้อย ซึ่งความรู้สึกส่วนใหญ่นั้นเกิดจาก มารยาทเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวันที่ปฏิบัติต่อส่วนรวม ไม่ว่าจะเป็นการเดินตามทิศทางเดียวกับผู้คนที่กำลังสัญจร การเว้นที่ว่างให้ผู้อื่น และการดูแลรักษาพื้นที่สาธารณะในฐานะของที่ใช้ร่วมกัน

1.  ปฏิบัติตามกฎใน "ชีวิตจริง" ไม่ใช่ที่เห็นบน "หน้าจอ"

เป็นธรรมดาที่เราจะอยากจำลองฉากจากภาพยนตร์ อานิเมะ หรือเกมที่เราชื่นชอบ แต่ในโลกแห่งความจริงสถานที่นั้นยังเป็นละแวกบ้าน เป็นที่ทำงาน หรือเป็นสถานที่สักการะของผู้คน ก่อนยกกล้องขึ้นถ่ายภาพ ลองใช้เวลาสัก 5 วินาทีเพื่อสังเกตว่าพื้นที่ตรงนั้นมีไว้เพื่ออะไร มีใครอยู่รอบๆ หรือไม่ การถ่ายภาพของคุณนั้นจะขัดจังหวะหรือรบกวนพวกเขาหรือไม่

2.  จงถือว่าเขตหวงห้าม คืออาณาเขตที่ไม่อาจต่อรอง

สถานที่ที่มีเชือกกั้น รั้วเตี้ยๆ ป้าย "ห้ามเข้า" หรือทางเดินที่มีเทปกั้น เป็นเพราะสถานที่นั้นอาจจะเปราะบาง ไม่ปลอดภัย เป็นพื้นที่ส่วนบุคคล หรือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ การเที่ยวตามรอยอาจทำให้ผู้คนอยากจะขยับไปอีกนิดเพื่อให้ได้มุมกล้องที่สมบูรณ์แบบ แต่การ "ขยับอีกนิด" ซ้ำแล้วซ้ำเล่านี่เอง คือสาเหตุหลักที่ทำให้สถานที่ท่องเที่ยวเสียหาย หรือต้องปิดไม่ต้อนรับนักท่องเที่ยวอีกต่อไป

3.  สำรวมกิริยาเพื่อให้สถานที่ศักดิ์สิทธิ์และสถานที่ทางวัฒนธรรมเงียบ สงบ สะอาด

เมื่อเข้าศาลเจ้าและวัด ควรเดินอย่างเรียบร้อยระมัดระวัง พูดค่อยๆ ไม่ตะโกนเรียกกันจากฟากหนึ่งถึงอีกฟาก และระวังการบันทึกภาพผู้อื่นที่กำลังอธิษฐาน พึงระลึกไว้เสมอว่า พื้นที่เหล่านี้คือมี "ชีวิต" ไม่ใช่เพียงโบราณสถานที่หลงเหลือจากอดีต

4.  ถ่ายภาพโดยอย่าลืมว่าถนนไม่ใช่สตูดิโอ

จุดถ่ายรูปตามรอยชื่อดังส่วนใหญ่ในญี่ปุ่น มักเป็นตรอกซอกซอยแคบๆ ถนนในย่านที่พักอาศัย หรือจุดข้ามถนนที่เบียดเสียด จงเดินหลบเข้าข้างทางก่อนหยุดเดิน ไม่เกาะกลุ่มจนขวางทางผู้อื่น และหลีกเลี่ยงการใช้ขาตั้งกล้องหรือปักหลักถ่ายภาพในบริเวณที่ผู้คนสัญจร หลีกเลี่ยงการลงไปยืนบนถนน เพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ อีกทั้งอาจขวางทางเดินหรือทำให้ผู้อื่นต้องหยุดรอ

ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ ร้านสะดวกซื้อ Lawson สาขาฟูจิคาวากุจิโกะที่กลายเป็นประเด็นอื้อฉาว เพราะที่นี่เป็นจุดที่มีทัศนียภาพภูเขาไฟฟูจิตั้งตระหง่านเป็นฉากหลัง มีนักท่องเที่ยวคลาคล่ำจนล้นลงไปถนนอยู่บ่อยครั้ง กีดขวางการจราจร สร้างความเดือดร้อนรำคาญแก่ผู้อยู่อาศัยในแถบนั้น ท้ายที่สุดมีมาตรการจัดการต่างๆ เช่น การตั้งฉากสีดำขนาดใหญ่เพื่อบังทัศนียภาพนั้น

5.  อย่าเคลื่อนย้ายสิ่งของออกจากที่อันสมควร

ของที่ระลึกควรซื้อจากร้านขายของฝาก ไม่ใช่จากแหล่งมรดกทางวัฒนธรรม อย่าหยิบหิน พรรณไม้ เปลือกหอย หรือวัตถุโบราณใดๆ ติดมือไป และอย่าเคลื่อนย้ายสิ่งของเพื่อจัดฉากถ่ายรูป ภาพถ่ายจากการเดินทางที่น่าชื่นชม คือภาพถ่ายที่ไม่ได้ทิ้งร่องรอยใดๆ ไว้

6.  รักษาความสะอาดสถานที่สาธารณะ แม้ไม่มีถังขยะอยู่ใกล้เคียง

ในหลายพื้นที่ของญี่ปุ่น ถังขยะสาธารณะอาจจะหายากกว่าที่คิด แต่ใช่ว่าคุณจะมีสิทธิ์ทิ้งขยะไม่เป็นที่ ในทางกลับกัน ทั้งคนในพื้นที่และนักท่องเที่ยวควรเก็บขยะไว้กับตัว จนกว่าจะนำไปทิ้งในที่ที่จัดเตรียมไว้ให้อย่างเหมาะสม หากสูบบุหรี่ ควรสูบในพื้นที่ที่กำหนดเท่านั้น ส่วนธรรมเนียมการรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มในแต่ละสถานที่ย่อมแตกต่างกัน วิธีที่ดีที่สุดคือการสังเกตและปฏิบัติตามคนในพื้นที่

7.  ควรขออนุญาตก่อนถ่ายคลิปหรือถ่ายภาพบุคคล ร้านค้า และภายในอาคาร

กฎกติกาเกี่ยวกับการถ่ายภาพและวิดีโอแตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่ โดยเฉพาะในพิพิธภัณฑ์ วัด ร้านค้าขนาดเล็ก ถนนสายประวัติศาสตร์ และเรียวกัง (โรงแรมญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม) หากไม่แน่ใจ การถามพนักงานเป็นวิธีที่รวดเร็วและมักเป็นที่ชื่นชม อีกทั้งช่วยให้คุณไม่ต้องเผชิญสถานการณ์ที่น่ากระอักกระอ่วน หรือเผลอบันทึกภาพสถานที่อย่างไม่เหมาะสม

1. ภูเขาโยเต จังหวัดฮอกไกโด

สึชิมะไม่ใช่สถานที่แห่งแรก และคงไม่ใช่สถานที่สุดท้ายที่เปลี่ยนแปลงไปด้วยกระแสการท่องเที่ยวตามรอย เมื่อเกม ภาพยนตร์ และรายการโทรทัศน์ของญี่ปุ่นยังคงสร้างความประทับใจไปทั่วโลก สถานที่ต่างๆ ที่ปรากฏอยู่ในสื่อเหล่านั้นย่อมได้รับความนิยมตามไปด้วย อย่างภูเขาโยเต ในเมืองคุตจัง ฮอกไกโด มีการคาดการณ์กันทั่วไปว่าจะกลายเป็นพิกัดสำคัญแห่งใหม่ในการเที่ยวตามรอย เมื่อเกมของค่าย Sony ชื่อว่า Ghost of Yotei วางจำหน่าย โดยเป็นภาคต่อของ Ghost of Tsushima ผู้คนจึงเริ่มหันมาสนใจทัศนียภาพที่ดูยิ่งใหญ่มโหฬารบริสุทธิ์สะอาด ทว่าอาจเปราะบางเหลือเชื่อต่อคลื่นฝูงชนที่ถาโถมเข้ามาอย่างกะทันหัน

ด้วยเหตุนี้ “มารยาท” จึงเป็นสิ่งสำคัญที่นักท่องเที่ยวพึงตระหนัก แต่ไม่ใช่เพราะเป็นกฎระเบียบอันเคร่งครัด แต่เพราะส่งผลกระทบต่อการเปิดสถานที่ต้อนรับ หรือจำเป็นต้องปิดลง การเดินตามเส้นทางที่กำหนดไว้ การปฏิบัติตามสภาพอากาศและป้ายเตือนในแต่ละฤดูกาล การหลีกเลี่ยงพื้นที่หวงห้ามเพื่อถ่ายรูป และการตระหนักอยู่เสมอว่าสถานที่เหล่านี้คือพื้นที่ที่มีผู้คนอาศัยและทำงานอยู่ ไม่ใช่เพียงฉากในจินตนาการ มารยาทเช่นนี้จะช่วยปกป้องสถานที่ที่คุณตั้งใจมาเที่ยวชมให้เห็นกับตาให้คงอยู่

2. คามาคุระ จังหวัดคานากาวะ

คามาคุระเป็นจุดหมายยอดนิยมสำหรับทริปวันเดียวจากโตเกียวมายาวนาน แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เมืองนี้ได้กลายเป็นพิกัดตามรอยสำหรับนักท่องเที่ยว อานิเมะยอดฮิตอย่าง Slam Dunk ที่มีฉากทางข้ามรถไฟสถานี Kamakurakoko-mae  อันเป็นเอกลักษณ์ รวมถึงภาพยนตร์หลายเรื่องที่ถ่ายทำที่วัดฮาเซเดระ (Hasedera Temple) และวัดโคโตคุอิน (Kotoku-in Temple) ได้เปลี่ยนเมืองชายฝั่งที่เคยเงียบสงบแห่งนี้ ให้กลายเป็นเวทีเพื่อการสร้างสรรค์ฉากประทับใจของบรรดาแฟนๆ

สำหรับนักท่องเที่ยวที่มุ่งหน้าสู่คามาคุระ โปรดระลึกไว้เสมอว่าต้องปฏิบัติตามสัญญาณไฟจราจรและกฎระเบียบ ณ บริเวณทางข้ามรถไฟยอดฮิต โปรดระมัดระวังไม่ยืนกีดขวางทางเท้า หรือสร้างความเดือดร้อนรำคาญแก่ผู้ขับขี่ในบริเวณนั้น หลีกเลี่ยงการเดินเข้าไปในตรอกซอกซอยที่เป็นย่านที่พักอาศัย และไม่ส่งเสียงดังเมื่ออยู่ในชุมชนที่เงียบสงบ แม้ว่าวัดและศาลเจ้ายอดนิยมหลายแห่งอนุญาตให้ถ่ายภาพ แต่โปรดปฏิบัติตามคำแนะนำที่ระบุไว้ข้างต้นอย่างเคร่งครัด

3. สถานที่สำคัญอื่นๆ

นอกจากสถานที่ที่กล่าวมา อีกหนึ่งจุดหมายการตามรอยที่ขึ้นชื่อคือโดโกะ ออนเซ็น ฮงกัง (Dogo Onsen Honkan) ในจังหวัดเอฮิเมะ ซึ่งเป็นโรงอาบน้ำเก่าแก่ที่ว่ากันว่าเป็นแรงบันดาลใจให้กับโรงอาบน้ำในภาพยนตร์อานิเมะเรื่อง "Spirited Away"

Image

ชิราตานิ อุนซุยเกียว (Shiratani Unsuikyo) ในเกาะยากุชิมะ เป็นจุดหมายตามรอยสำหรับแฟนๆ เรื่อง "Princess Mononoke" ส่วนทะเลสาบซูวะในจังหวัดนากาโนะ ก็กลายเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวทั่วโลกเพราะเรื่อง "Your Name" สถานที่อันหลากหลายเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า ภาพยนตร์และอานิเมะยังคงมีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนสถานที่ธรรมดาให้กลายเป็นจุดหมายการเดินทางที่แสนพิเศษ

สถานที่เหล่านี้รวมถึงภูเขาโยเตและคามาคุระ ไม่ใช่สถานที่แห่งแรกๆ ที่ได้รับผลกระทบจากกระแสนี้ และคงไม่ใช่แห่งสุดท้ายเช่นกัน พื้นที่ชนบท เมืองชายฝั่ง และแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญทั่วญี่ปุ่น จะกลายเป็นจุดสนใจแห่งใหม่ และอาจเกิดขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว การท่องเที่ยวตามรอยอย่างตระหนักรู้และมีมารยาท จะกลายเป็นการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ที่ช่วยสนับสนุนชุมชนท้องถิ่น และช่วยดูแลรักษาสถานที่อันแสนพิเศษเหล่านี้ให้ทุกคนได้ร่วมชื่นชม ไม่ใช่แค่ในปีนี้ แต่อีกหลายสิบหลายร้อยปีในอนาคต